Fesih Koruma Kanunu genel bir tazminat hakkı içermez. İş ilişkisinin varlığını korur: sosyal açıdan haksız bir fesih geçersizdir (§ 1 KSchG), işyeri varlığını sürdürür. Kanunun yalnızca iki noktası tazminata yol açar: § 1a ve §§ 9, 10 KSchG.
§ 1a KSchG, işletme kaynaklı bir feshte çalışanlara iş ilişkisinin her yılı için 0,5 aylık ücret sağlar; bunun için işverenin bunu fesih yazısında teklif etmesi ve dava açılmaması gerekir. §§ 9, 10 KSchG uyarınca ise iş mahkemesi, iş ilişkisini en fazla 12 ile 18 aylık ücret arasında bir tazminat karşılığında feshederek sona erdirir.
Bunun yanında çoğu tazminat bu maddeler olmadan, ikale sözleşmesi veya mahkeme sulhu yoluyla ortaya çıkar. Sizin durumunuzda fesihte tazminat hakkının (şu an yalnızca Almanca mevcuttur) bulunup bulunmadığını ayrı bir rehber ele alır; fesihten sonra tazminat konusuna genel bakışı ana sayfa sunar.
KSchG’nin iki tazminat kuralının karşılaştırması
Her iki kural da Fesih Koruma Kanunu’nun iş ilişkisine uygulanabilir olmasını şart koşar; bir sonraki bölüm bunu ele alır. Bundan sonra yollar ayrılır. § 1a, davadan vazgeçmeyi ödüllendirir; §§ 9, 10 ise açılmış ve gerekçelendirilmiş bir dava gerektirir.
| Özellik | § 1a KSchG | §§ 9, 10 KSchG |
|---|---|---|
| Tetikleyici | Fesih yazısında tazminat bilgisi içeren işletme kaynaklı fesih | Geçersiz bir feshe karşı fesih davasında fesih talebi |
| Koşul | § 4 Satz 1 KSchG’deki üç haftalık süre dolana kadar dava açılmamış olması | Çalışan için devamın kabul edilemez olması veya işletme amaçlarına hizmet eden bir işbirliğinin artık beklenmemesi |
| Tutar | İş ilişkisinin her yılı için 0,5 aylık ücret (§ 1a Abs. 2 KSchG) | § 10 KSchG uyarınca 12 ile 18 aylık ücret arasında sınırlandırılmış uygun bir tazminat |
| Kim karar verir | Dava süresini geçirerek çalışanın kendisi | İş Mahkemesi, karar yoluyla |
Fesih Koruma Kanunu ne zaman uygulanır
Birinci Bölümün fesih koruması, kural olarak ondan fazla çalışanı olan işyerlerinde uygulanır (§ 23 Abs. 1 KSchG). Yarı zamanlı çalışanlar oransal olarak sayılır: haftada 20 saate kadar 0,5, 30 saate kadar 0,75 olarak.
Daha eski iş ilişkileri için bir kesim tarihi kuralı geçerlidir. 1 Ocak 2004’ten önce çalışmaya başlamış olan kişi, işyerinde kural olarak beşten fazla çalışan bulunması ve bunların iş ilişkilerinin de bu tarihten önce başlamış olması halinde zaten fesih korumasına sahiptir (§ 23 Abs. 1 KSchG).
İkinci engel bekleme süresidir. İş ilişkisinin kesintisiz olarak altı aydan uzun sürmüş olması gerekir (§ 1 Abs. 1 KSchG). Bu iki koşuldan biri eksikse ne § 1a ne de §§ 9, 10 uygulanır; bu durumda tazminat ancak müzakere veya sözleşme yoluyla ortaya çıkabilir.
§ 1a KSchG: işletme kaynaklı fesihte tazminat
§ 1a Abs. 1 KSchG’den doğan hak, üç koşul bir araya geldiğinde ortaya çıkar. İşveren, acil işletme gereklerine dayanarak (§ 1 Abs. 2 Satz 1 KSchG) işletme kaynaklı bir fesih bildirir.
Buna iki koşul daha eklenir. Fesih yazısı, feshin bu tür gereklere dayandığına ve çalışanın dava süresini geçirmesi halinde tazminat talep edebileceğine dair bilgiyi içerir. Ve çalışan, § 4 Satz 1 KSchG’deki üç haftalık süre dolana kadar fesih davası açmaz.
Fesih süresinin dolmasıyla hak doğar. Tutarı § 1a Abs. 2 KSchG belirler: iş ilişkisinin her yılı için 0,5 aylık ücret; altı aydan uzun süreler tam bir yıla yuvarlanır. Aylık ücret olarak, çalışanın olağan çalışma süresinde işten ayrılma ayında hak ettiği nakdi ve ayni ödemeler sayılır (§ 10 Abs. 3 KSchG).
Bir hesaplama örneği: 3.600 € brüt aylık ücret, sekiz yıl yedi ay kıdem. Yedi ay tam bir yıla yuvarlanır, yani dokuz yıl üzerinden hesaplanır: 0,5 × 3.600 € × 9 = 16.200 €. § 1a bu formülden fazlasını vermez.
Uygulamada üç karar hak konusunda belirleyicidir. Birincisi: fesih davası açan kişi § 1a hakkını kesin olarak kaybeder; davanın sonradan geri çekilmesi de bunu yeniden canlandırmaz (BAG, 13.12.2007 tarihli karar, Az. 2 AZR 971/06). Üç hafta içindeki karar geri döndürülemez.
İkincisi: işveren yılda 0,5 aylık ücretten daha azını teklif edebilir. Ancak bu durumda bunun § 1a KSchG uyarınca bir teklif olmadığını açık biçimde belirtmelidir; bu açıklık yoksa yasal tutarı borçlu kalır (BAG, 13.12.2007 tarihli karar, Az. 2 AZR 807/06).
Üçüncüsü: § 1a tazminatı, SGB III anlamında bir işten çıkarma tazminatı olmadığı için işsizlik parası hakkını durdurmaz (BSG, 08.12.2016 tarihli karar, Az. B 11 AL 5/15 R). Bunun dışında işsizlik parasında bekleme süresi için geçerli olanlar, bu konudaki rehberde yer alır.
§§ 9, 10 KSchG: fesih kararıyla tazminat
Çalışan fesih davasını kazanırsa iş ilişkisi devam eder. § 9 KSchG bu ilkeyi kırar: talep üzerine iş mahkemesi, geçersiz fesihe rağmen iş ilişkisini feshederek sona erdirir ve işvereni uygun bir tazminata mahkûm eder.
Talebi, iş ilişkisinin devamı kendisi için kabul edilemez olan çalışan yapabilir. İşveren ise işletme amaçlarına hizmet eden bir işbirliğinin artık beklenemeyeceği durumda talep edebilir. Her iki durumda da iş ilişkisi para karşılığında sona erer.
Tutar için § 10 KSchG, yaş ve iş ilişkisinin süresine göre kademelendirilmiş üst sınırlar belirler:
| Durum grubu | Üst sınır |
|---|---|
| Genel kural (§ 10 Abs. 1 KSchG) | en fazla 12 aylık ücret |
| 50 yaşını doldurmuş ve iş ilişkisi en az 15 yıldır sürüyor (§ 10 Abs. 2 KSchG) | en fazla 15 aylık ücret |
| 55 yaşını doldurmuş ve iş ilişkisi en az 20 yıldır sürüyor (§ 10 Abs. 2 KSchG) | en fazla 18 aylık ücret |
Çalışan, yasal emeklilik sigortasının genel emeklilik yaşı sınırına ulaştığında 15 ve 18 aylık ücretlik yükseltilmiş oranlar artık geçerli olmaz (§ 10 Abs. 2 KSchG). Aylık ücret: olağan çalışma süresinde işten ayrılma ayındaki nakdi ve ayni ödemeler (§ 10 Abs. 3 KSchG).
Fesih kararları istisnai durumdur. Davada olağan durum, her iki tarafın tazminatı serbestçe müzakere ettiği mahkeme sulhudur; sürecin işleyişini ve süreleri fesih davası hakkındaki rehber anlatır.
KSchG’nin düzenlemediği konular
Uygulamada en sık karşılaşılan tazminat sorularını Fesih Koruma Kanunu hiç yanıtlamaz. Fesihte genel bir tazminat hakkını Alman iş hukuku hiçbir yerde tanımaz; sosyal plandan doğan tazminatlar İşyeri Teşkilatı Kanunu’na (BetrVG) göre belirlenir. § 1a ve §§ 9, 10 dışındaki her şey için bu yüzden ayrı rehberler geçerlidir:
- Fesihte tazminat hakkının (şu an yalnızca Almanca mevcuttur) genel olarak ne zaman var olduğu
- Hangi formülün size ne kadar tazminat hakkı olduğunu belirlediği
- Bir ikale sözleşmesini incelettirmeden önce nelere dikkat edilmesi gerektiği
