Bir bonservis neredeyse her zaman olumlu görünür, çünkü işverenler bunu iyi niyetle kaleme almakla yükümlüdür. Ancak samimi sözcüklerin arkasında çoğu zaman şifreli bir değerlendirme gizlidir. Bu rehber, bonservis dilinin şifresini nasıl çözeceğinizi ve bonservisinizin gerçekten göründüğü kadar iyi olup olmadığını nasıl anlayacağınızı gösterir.
Bonserviste neden gizli kodlar var?
İşverenler bonservis hazırlarken bir ikilemle karşı karşıyadır. Bonservis bir yandan gerçeğe uygun olmalı, öte yandan çalışanı açıkça eleştirmemelidir. Bu dengeyi kurabilmek için onlarca yıl içinde, uzmanların anladığı ama meslekten olmayanların çoğu zaman çözemediği kendine özgü bir bonservis dili gelişmiştir.
Hukuken durum şudur: bir bonservis, ifadenin kendisinden anlaşılandan farklı bir anlam vermeyi amaçlayan özellik veya ifadeler içeremez (§ 109 Abs. 2 GewO). Gizli kodlar bu nedenle yasaktır. Uygulamada ise yine de çift anlamlı çok sayıda ifade bulunur.
Bonservisteki not skalası: 1’den 6’ya kadar ifadeler
En önemli teknik, memnuniyet skalası olarak adlandırılan yöntemdir. “stets” (her zaman), “voll” (tam) veya “vollste” (en tam) gibi tek tek sözcükler değerlendirmeyi ince biçimde derecelendirir ve birlikte bir okul notu ortaya çıkarır:
| Not | Değerlendirme | Tipik ifade (performans) |
|---|---|---|
| 1 (Pekiyi) | Üstün | “hat die Aufgaben stets zu unserer vollsten Zufriedenheit erledigt”: görevleri her zaman en tam memnuniyetimizle yerine getirdi |
| 2 (İyi) | Ortalamanın üstünde | “hat die Aufgaben stets zu unserer vollen Zufriedenheit erledigt”: görevleri her zaman tam memnuniyetimizle yerine getirdi |
| 3 (Orta) | Ortalama | “hat die Aufgaben zu unserer vollen Zufriedenheit erledigt”: görevleri tam memnuniyetimizle yerine getirdi |
| 4 (Geçer) | Ortalamanın altında | “hat die Aufgaben zu unserer Zufriedenheit erledigt”: görevleri memnuniyetimizle yerine getirdi |
| 5 (Zayıf) | Yetersiz | “hat die Aufgaben im Großen und Ganzen zu unserer Zufriedenheit erledigt”: görevleri genel olarak memnuniyetimizle yerine getirdi |
| 6 (Çok zayıf) | Tamamen yetersiz | “hat sich bemüht, die Aufgaben zu unserer Zufriedenheit zu erledigen”: görevleri memnuniyetimizle yerine getirmeye çalıştı |
1 ile 3 notu arasındaki fark çoğu zaman “stets” veya “vollste” gibi tek bir sözcüğe dayanır. Bu ince ayrımları bilmeyen biri, orta düzey bir değerlendirmeyi kolayca övgü sanabilir.
Sosyal davranışa ilişkin ifadeler: sıralama ve içerik
Amirlere, meslektaşlara ve müşterilere karşı davranış da benzer bir skalaya göre değerlendirilir:
| Not | İfade |
|---|---|
| 1 | “Sein Verhalten gegenüber Vorgesetzten, Kollegen und Kunden war stets vorbildlich”: amirlere, meslektaşlara ve müşterilere karşı davranışı her zaman örnek nitelikteydi |
| 2 | “war stets einwandfrei”: her zaman kusursuzdu |
| 3 | “war einwandfrei”: kusursuzdu |
| 4 | “Sein Verhalten gegenüber Kollegen und Vorgesetzten war zufriedenstellend”: meslektaşlarına ve amirlerine karşı davranışı tatmin ediciydi |
Sıralamaya da dikkat edin. Amirler ilk sırada anılmıyorsa veya tamamen atlanmışsa, bu yönetimle yaşanan çatışmalara işaret edebilir.
Bonservisteki gizli kodlar: örnekler ve anlamları
Not skalasının yanı sıra, ilk bakışta zararsız görünen ama olumsuz bir yargıyı şifreleyen çok sayıda ifade vardır. Aşağıdaki tablo yaygın örnekleri göstermektedir:
| İfade | Gizli anlamı |
|---|---|
| “Er bemühte sich, den Anforderungen gerecht zu werden”: beklentileri karşılamaya çalıştı | Performans yetersizdi |
| “Sie zeigte für die Arbeit Verständnis”: iş için anlayış gösterdi | Tembeldi veya ilgisizdi |
| “Er hat sich im Rahmen seiner Fähigkeiten eingesetzt”: yetenekleri ölçüsünde gayret gösterdi | Yetenekleri sınırlıydı |
| “Sie war ihren Mitarbeitern jederzeit eine verständnisvolle Vorgesetzte”: çalışanlarına her zaman anlayışlı bir amirdi | Kendini kabul ettiremedi |
| “Er erledigte alle Aufgaben pflichtbewusst und ordnungsgemäß”: tüm görevleri görev bilinciyle ve usulüne uygun biçimde yerine getirdi | Kendi girişimi yok, yalnızca kurallara göre çalışma |
| “Wir wünschen ihm für die Zukunft alles Gute und viel Erfolg”: kendisine gelecekte her şeyin gönlünce olmasını ve başarılar dileriz | Bugüne kadar başarılı olamadı |
| “Sie war bei den Kollegen beliebt und trug zu einem guten Betriebsklima bei”: meslektaşları arasında sevilirdi ve iyi bir çalışma ortamına katkı sağladı | Fazla sosyallik, az performans |
| “Er verstand es, seine Interessen durchzusetzen”: kendi çıkarlarını kabul ettirmesini bildi | Bencil ve ekip çalışmasına yatkın değil |
Bonserviste eksik bilgiler: bir uyarı işareti
Bazen gizli mesaj, bonservisin neyi atladığında gizlidir. Bu nedenle uzmanlar bonservisi okurken boşluklara da dikkat eder.
Eksiksiz bir bonservis bir kapanış cümlesiyle biter: ayrılıştan duyulan üzüntü, iş birliği için teşekkür ve gelecek için iyi dilekler. Bu unsurlar eksikse, bu bir işarettir. Yalnızca görev tanımlanıp performansa ilişkin bir değerlendirme yapılmadığında da durum aynıdır.
Belirli yetkinliklerin bilinçli biçimde atlanması da görülür. Yöneticilik sorumluluğu taşıyan bir meslekte yöneticilik davranışından hiç söz edilmemesi, bilinçli bir atlama olabilir. Sosyal davranış değerlendirmesi yalnızca meslektaşlarla ilişkiden söz edip amirleri hiç anmıyorsa, bu yönetimle yaşanan çatışmalara işaret eder.
Kötü bir bonservisle karşılaşırsanız ne yapmalısınız?
Bonservisiniz beklediğinizden kötü çıkarsa, düzeltme talep edebilirsiniz. İşvereninizden yazılı olarak düzeltme yapmasını isteyin. Hangi ifadelere neden itiraz ettiğinizi somut biçimde belirtin.
İspat yükünün dağılımına dikkat edin. 3 notundan (orta) daha kötü bir değerlendirmede, olumsuz değerlendirmenin haklı olduğunu işveren ispatlamak zorundadır. 3 notundan daha iyi bir değerlendirme istiyorsanız, ispat yükü sizdedir.
İşveren düzeltmeyi reddederse, uygun bir bonservis hakkınızı iş mahkemesi önünde arayabilirsiniz. Bunu fazla geciktirmeyin, çünkü hak zamanla düşebilir.
Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve bireysel hukuki danışmanlığın yerine geçmez. Her durum farklıdır. Somut sorularınız için erken aşamada avukat desteği almanızı öneririz.
