İşletme Kaynaklı Feshinizi İnceletin

İşletme Kaynaklı Feshin Koşulları

İşletme kaynaklı bir fesih, § 1 Abs. 2 KSchG uyarınca ancak çalışanın çalışmaya devamını engelleyen acil işletmesel gereklilikler bulunduğunda geçerlidir. İşveren üç koşulu ispatlamak zorundadır: iş yerinin işletmesel bir karar sonucu ortadan kalkması, işletme veya şirket içinde çalışmaya devam imkânının bulunmaması ve doğru bir sosyal seçim yapılmış olması.

Genel fesih koruması, altı aydan uzun bir istihdamı gerektirir (§ 1 Abs. 1 KSchG). 31 Aralık 2003 tarihinden sonra başlamış iş ilişkileri için ayrıca işletmenin kural olarak ondan fazla çalışan istihdam etmesi gerekir (§ 23 Abs. 1 Satz 3 KSchG).

İş mahkemeleri, yeniden yapılanma veya işyeri kapatma gibi işletmesel kararı yalnızca sınırlı biçimde denetler. Federal İş Mahkemesi (BAG), 28 Şubat 2023 tarihli kararında (2 AZR 227/22) bunu, aksi halde fesih korumasının kısmen anlamsız kalacağı gerekçesiyle açıklar. İncelenen husus, kararın iş yerini kalıcı olarak ortadan kaldırıp kaldırmadığıdır.

Tek başına ciro düşüşü feshi haklı kılmaz. İşverenin, en geç ihbar süresinin sonuna kadar uygulanmasıyla istihdam ihtiyacının muhtemelen kalıcı olarak ortadan kalkmasına yol açan bir organizasyon kararını ortaya koyması gerekir. Bu öngörünün, feshin ulaştığı anda zaten nesnel olarak haklı olması gerekir.

Fesihten önce işverenin, şirket içinde başka bir işte çalışmaya devam edip edemeyeceğinizi incelemesi gerekir (§ 1 Abs. 2 Satz 2 KSchG). Aynısı, makul yeniden eğitim veya ileri eğitim önlemlerinden sonra ve değiştirilmiş çalışma koşulları altında da geçerlidir (§ 1 Abs. 2 Satz 3 KSchG). Bu yükümlülük konzern şirketlerine yayılmaz.

§ 1 Abs. 3 KSchG Uyarınca Sosyal Seçim

Sosyal seçimde işveren, § 1 Abs. 3 KSchG uyarınca karşılaştırılabilir çalışanlar arasından feshin en az ağır etkileyeceği kişiyi seçmek zorundadır. Bunun için dört yasal ölçüt dikkate alınmalıdır: işyerindeki kıdem süresi, yaş, bakım yükümlülükleri ve ağır engellilik.

İşveren bu ölçütleri dikkate almazsa veya yeterince dikkate almazsa, fesih sosyal açıdan haksızdır (§ 1 Abs. 3 Satz 1 KSchG).

İlk inceleme noktası karşılaştırma grubudur. Tüm karşılaştırılabilir çalışanlar kapsama alınmazsa veya işveren haklı bir işletmesel çıkar olmaksızın sözde “performans taşıyıcılarını” (Leistungsträger) kapsam dışı bırakırsa, grup hatalı olur (§ 1 Abs. 3 Satz 2 KSchG).

Talep üzerine işveren, yapılan sosyal seçime yol açan nedenleri size bildirmek zorundadır (§ 1 Abs. 3 Satz 1 KSchG). Seçimi denetlenebilir kılan ancak bu bilgidir. Buna karşılık feshi sosyal açıdan haksız gösteren olguları ispatlamak çalışana düşer (§ 1 Abs. 3 Satz 3 KSchG).

İşverenin Tipik Hataları

Sosyal seçimin dışında iki saldırı noktası daha vardır: işletmesel nedenlerin ortaya konması ve § 102 BetrVG uyarınca işyeri kurulunun (Betriebsrat) sürece katılımı.

İşletmesel Nedenlerdeki Hatalar

İşverenin, hangi işletmesel kararın iş yerinin ortadan kalkmasına yol açtığını ve bunun ne zaman uygulanacağını ortaya koyması gerekir. Bu karar fesih kararıyla aynı zamana denk gelir veya ona çok yaklaşırsa, ortaya konma gereksinimleri artar (BAG, Urteil vom 28. Februar 2023, 2 AZR 227/22). Aksi halde bu karar bir bahane olarak kullanılabilirdi.

Diğer zayıf noktalar: Önlem, görevler yalnızca yeniden dağıtıldığı için iş yerinin fiilen ortadan kalkmasına yol açmaz. Ya da şirkette, nakledilebileceğiniz boş kadrolar vardır.

İşyeri Kurulunun Dinlenmesinde ve Şekil Şartlarındaki Hatalar

Bir işyeri kurulu varsa işveren, her fesihten önce onu dinlemek ve fesih nedenlerini bildirmek zorundadır (§ 102 Abs. 1 Satz 1 und 2 BetrVG). Dinleme yapılmadan bildirilen bir fesih geçersizdir (§ 102 Abs. 1 Satz 3 BetrVG).

Dinlemedeki her hata geçersizliğe yol açmaz. Bunun için bilerek yapılan yanlış veya yanıltıcı bir bilgilendirme yeterlidir; buna karşılık işyeri kurulu doğru koşulları zaten biliyorsa, kasıtsız bir yanlış bilgi yeterli değildir (BAG, Urteil vom 28. Februar 2023, 2 AZR 194/22).

Toplu işten çıkarmalarda ayrıca 30 takvim gününe bağlı olarak İş Kurumuna (Agentur für Arbeit) bildirim yapılması gerekir (§ 17 Abs. 1 KSchG). Yirmiden fazla ve altmıştan az çalışanı olan işletmelerde beşten fazla işten çıkarma bildirim yükümlülüğü doğurur (§ 17 Abs. 1 Nr. 1 KSchG).

En az 60 ve 500’den az çalışanı olan işletmelerde bu yükümlülük, işgücünün yüzde 10’undan veya 25’ten fazla işten çıkarmadan itibaren devreye girer (§ 17 Abs. 1 Nr. 2 KSchG). En az 500 çalışanı olan işletmelerde 30 işten çıkarma yeterlidir (§ 17 Abs. 1 Nr. 3 KSchG).

Fesih Davası ve Tazminat

Bir feshin geçersizliğini ileri sürmek isteyen kişi, yazılı feshin ulaşmasından itibaren üç hafta içinde iş mahkemesinde dava açmak zorundadır (§ 4 Satz 1 KSchG). Bu sürenin ardından fesih, baştan itibaren hukuken geçerli sayılır (§ 7 KSchG).

§ 1a KSchG Uyarınca Tazminat

İşveren, fesih bildiriminde § 1a KSchG uyarınca size bir tazminat teklif edebilir. Bu hak, § 4 Satz 1 KSchG’deki dava süresini kaçırmanız hâlinde ihbar süresinin sona ermesiyle doğar. Tutar, her hizmet yılı için 0,5 aylık kazançtır. Altı aydan uzun süreler tam bir yıla yuvarlanır (§ 1a Abs. 2 KSchG).

Fesih Koruma Kanunu, daha yüksek bir tazminata genel bir yasal hak tanımaz. Bunun dışında bir tazminat, örneğin mahkeme sulhu gibi tarafların anlaşmasına dayanır.

İş mahkemesi, talep üzerine iş ilişkisini feshederse (§ 9 KSchG), en fazla on iki aylık kazanç tutarında bir tazminata hükmeder. 50 yaşını doldurmuş ve en az 15 yıl kıdemi olan çalışanlar için bu tutar on beşe, 55 yaşını doldurmuş ve en az 20 yıl kıdemi olanlar için on sekiz aylık kazanca kadar çıkabilir (§ 10 Abs. 1 und 2 KSchG).

Sosyal Plan ve Menfaat Dengelemesi

§ 111 BetrVG uyarınca bir işletme değişikliğinde işveren ve işyeri kurulu, bir menfaat dengelemesi (Interessenausgleich) ve bir sosyal plan (Sozialplan) yapabilir. Sosyal plan, çalışanların ekonomik dezavantajlarını dengeler veya hafifletir ve bir işletme anlaşması etkisine sahiptir (§ 112 Abs. 1 BetrVG).

Bir anlaşma sağlanamazsa uzlaştırma kurulu (Einigungsstelle) karar verir (§ 112 Abs. 4 BetrVG). Sosyal plan, bir fesih davası açmayı engellemez.

Menfaat dengelemesinde adınızla belirtilmişseniz durum farklıdır. Bu durumda feshin acil işletmesel gereklilikler nedeniyle yapıldığı karine olarak kabul edilir; sosyal seçim ise ancak açık hatalar bakımından denetlenebilir (§ 1 Abs. 5 Satz 1 und 2 KSchG). Bu karine, sonrasında koşullar önemli ölçüde değişmişse geçerliliğini yitirir.

İş Hukukuna Dair Diğer Bilgiler

Bu konular da ilginizi çekebilir:

• Fesih davası
• Fesihten sonra tazminat
• İkale sözleşmesinin incelenmesi