Çalışma belgesine itiraz

Nitelikli bir çalışma belgesi hakkınız

§ 109 Abs. 1 GewO uyarınca, iş ilişkisi sona erdiğinde yazılı bir belge isteme hakkınız vardır. Belge en azından görevin türünü ve süresini belirtmelidir. Talebiniz üzerine belge ayrıca performans ve davranış değerlendirmesini de kapsar; nitelikli belge ancak o zaman söz konusu olur. Bunu kendiniz talep etmelisiniz.

İçeriği iki ilke sınırlar. Belge her şeyden önce gerçeğe uygun olmalı ve mesleki ilerlemenizi haksız biçimde zorlaştırmamalıdır; iyi niyetli olması ancak gerçeğin sınırları içinde mümkündür (BAG, 14.06.2016 tarihli karar, Az. 9 AZR 8/15).

§ 109 Abs. 2 GewO açık ve anlaşılır bir ifade biçimi gerektirir. Dış biçiminden veya ifadesinden anlaşılandan başka bir anlam taşıması amaçlanan özellikler yasaktır. Gerçeğe uygun olduğu sürece açık eleştiri bu yasağın kapsamına girmez.

Belge talebi üç yılda zamanaşımına uğrar (§ 195 BGB). Bundan önce de hak düşebilir (Verwirkung); ancak bunun için salt zamanın geçmesi yeterli değildir: zaman unsuruna, işverenin artık hakkı ileri sürmeyeceğinizi düşünebileceği bir durum unsurunun eklenmesi gerekir (§ 242 BGB). Bunun ne zaman söz konusu olduğuna mahkeme, somut olayın koşullarına göre karar verir.

Belge dili: not skalası ve memnuniyet formülleri

Performans değerlendirmesi, çok iyiden iyi ve memnuniyet vericiye, oradan yeterli ve zayıfa uzanan bir skalayı izler (BAG, 18.11.2014 tarihli karar, Az. 9 AZR 584/13). 1 notu “stets zur vollsten Zufriedenheit” (her zaman tam memnuniyetle), 2 notu “stets zur vollen Zufriedenheit” (her zaman memnuniyetle), 3 notu “zur vollen Zufriedenheit” (memnuniyetle) şeklinde ifade edilir. “Stets” (her zaman) sözcüğü olmadan değerlendirme bir kademe düşer.

Bunun altında “zur Zufriedenheit” (memnuniyet ile) ifadesi yeterli notunu, “im Großen und Ganzen zur Zufriedenheit” (büyük ölçüde memnuniyetle) ifadesi zayıf notunu belirtir. Her ikisi de aynı skalanın en alt kademelerini gösterir.

Bir değerlendirme, not formülünün dışında da gizlenebilir: belirli görev alanlarını atlayan bir değerlendirmede, değerlendirme ölçütlerinin alışılmadık sıralanışında ve “im Rahmen seiner Fähigkeiten” (yetenekleri ölçüsünde) ya da “hat sich bemüht” (çaba gösterdi) gibi sınırlayıcı ifadelerde.

Teşekkür, üzüntü ve gelecek dileklerini içeren bir kapanış cümlesi, belgenin zorunlu içeriğine dâhil değildir. Bu cümleyle aynı fikirde değilseniz, yalnızca kapanış cümlesi olmayan bir belge talep edebilirsiniz; tamamlanmasını ya da yeniden yazılmasını isteme hakkınız yoktur (BAG, 11.12.2012 tarihli karar, Az. 9 AZR 227/11).

Çalışma belgesini düzelttirmek

Düzeltme için iki yol vardır: işverenden talep etmek ve iş mahkemesinde dava açmak. Her ikisi de itiraz ettiğiniz kısımları ve istediğiniz metni belirtmenizi gerektirir.

Yargı dışı düzeltme

İşverene, hangi ifadelere itiraz ettiğinizi ve belgenin bunun yerine nasıl olması gerektiğini bildirin. Bunun için yazılı bir süre tanıyın. Bir avukat yazısı, dayandığınız temeli, yani § 109 GewO ve BAG’ın memnuniyet skalasını da belirtir.

İş mahkemesinde belge düzeltme davası

İşveren reddederse, Augsburg İş Mahkemesi’nde belge düzeltme davası açarsınız. Bunun için yasal bir hak düşürücü süre yoktur; hak üç yılda zamanaşımına uğrar (§ 195 BGB) ve zaman ile durum unsurunun birleşmesiyle daha önce § 242 BGB uyarınca hak kaybına (Verwirkung) uğrayabilir.

İş ilişkinize, hak düşürücü süresi iş ilişkisinden doğan talepleri kapsayan bir toplu iş sözleşmesi uygulanıyorsa, belge talebi de bu süreye tabidir (BAG, 04.10.2005 tarihli karar, Az. 9 AZR 507/04). Bu durumda belgeye, teslim aldığınız andan itibaren bu süre içinde ve toplu iş sözleşmesinin öngördüğü biçimde itiraz edin ve yeni bir belge isteyin. Toplu iş sözleşmesindeki süreler üç aydan kısa olabilir (§ 310 Abs. 4 Satz 1 BGB).

İş sözleşmesindeki geçerli bir hak düşürücü süre maddesi de düzeltme talebini kapsayabilir (Hamm Bölge İş Mahkemesi, 10.04.2002 tarihli karar, Az. 3 Sa 1598/01). İşveren tarafından önceden hazırlanmış ve üç aydan kısa bir süre içinde yazılı olarak ileri sürmeyi şart koşan maddeler geçersizdir (BAG, 28.09.2005 tarihli karar, Az. 5 AZR 52/05). 31.12.2014 tarihinden sonra yapılan iş sözleşmelerinde bu, asgari ücret istisnası içermeyen maddeler için de geçerlidir (BAG, 18.09.2018 tarihli karar, Az. 9 AZR 162/18).

Toplu iş sözleşmesindeki ya da iş sözleşmesindeki bir maddenin ikinci bir aşaması varsa, yalnızca itiraz yeterli değildir. İşveren reddederse ya da maddede belirtilen süre içinde görüş bildirmezse, ek süre içinde dava açmanız gerekir. Bu süre, ret tarihinden ya da bu görüş bildirme süresinin dolmasından itibaren işler, siz talebinizi yinelemeye devam etseniz bile (BAG, 19.11.2014 tarihli karar, Az. 5 AZR 121/13).

İspat yükü nota bağlıdır. İşveren size “zur vollen Zufriedenheit” (memnuniyetle), yani 3 notunu verirse, daha iyi bir sonuç değerlendirmesini haklı kılan olguları ileri sürmeli ve kanıtlamalısınız (BAG, 18.11.2014 tarihli karar, Az. 9 AZR 584/13). Ortalamanın altında bir değerlendirme yapmak isterse, ileri sürme ve ispat yükü işverendedir.

Ara belge, ikale sözleşmesi ve fesih

Ara belgeyi, haklı bir neden varsa devam eden iş ilişkisinde de talep edebilirsiniz. Fesih bildirim süresi içinde nihai belgenin talep edilip edilemeyeceğini BAG açık bırakmıştır (BAG, 27.02.1987 tarihli karar, Az. 5 AZR 710/85).

Ara belge hakkı

Ara belge (Zwischenzeugnis) yasayla düzenlenmemiştir. İçtihat, toplu iş sözleşmesinde bir düzenleme bulunmadığı sürece bu hakkı işverenin sözleşmeden doğan bir yan yükümlülüğü olarak görür ve haklı bir neden arar.

İş ilişkisinin yakında sona erecek olması nedeniyle başvurular için belgeye ihtiyaç duyuyorsanız, böyle bir neden kesinlikle vardır (Köln Bölge İş Mahkemesi, 04.03.2026 tarihli karar, Az. 5 SLa 495/25). Aynı karara göre, öngörülebilir bir sona erme olmasa da başka yerlere başvurma isteği yeterlidir. Mahkeme temyiz yolunu (Revision) açmıştır.

Bunun yanında üst değişikliği, nakil ve işyeri devri de tanınan nedenlerdir. Ara belgenin kapsadığı dönem için işveren, nihai belgede de kendi değerlendirmeleriyle bağlıdır; aleyhinize sapma ancak değişen bir olgusal temel bunu haklı kılarsa mümkündür (BAG, 16.10.2007 tarihli karar, Az. 9 AZR 248/07).

İkale sözleşmesinde ya da feshinde belge

İkale sözleşmesinde belge içeriği de birlikte müzakere edilebilir; örneğin bir asgari not ya da ek olarak hazır metin şeklinde bir belge. Böyle bir düzenleme yoksa, size § 109 GewO’dan doğan hak kalır.

Ayrılıştan sonra belgeyi yazılı olarak talep edin ve hataları hızla bildirin. İş sözleşmesindeki ya da toplu iş sözleşmesindeki bir hak düşürücü süre, talebi zamanaşımından çok önce sona erdirebilir. Ayrıca ne kadar uzun beklerseniz, § 242 BGB uyarınca hakkın düşmesi (Verwirkung) itirazının devreye girme olasılığı o kadar artar.

İş hukukuna ilişkin diğer bilgiler

Bu konular da ilginizi çekebilir:

• İkale sözleşmesinin incelenmesi
• Fesih bildirimi aldınız
• Fesihten sonra tazminat

Bu bilgiler somut olayda hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.