Fesihten sonra tazminat

Tazminat (Abfindung) nedir?

Bir çalışan işini kaybederse, tazminat bu kaybı dengeler: iş ilişkisini sona erdirmek için işverenin yaptığı tek seferlik bir ödeme. Vergisel açıdan kaybedilen gelirler için tazminat sayılır (§ 24 Nr. 1 Buchstabe a EStG) ve böylece görülen iş karşılığı ücretten ayrılır.

Yasal olarak yalnızca istisnai durumlarda, örneğin Fesih Koruma Kanunu uyarınca veya bir sosyal plan (§ 112 Abs. 1 BetrVG) çerçevesinde borçludur; çoğunlukla bir müzakerenin sonucudur. Şirketler hukuku ve miras hukuku da tazminat bilir; bu sayfa iş hukukuna ilişkin olanı ele alır. Ayrıntılar için bkz. rehber Tazminat: tanım ve özel durumlar (şu anda yalnızca Almanca).

Ne zaman tazminat hakkınız doğar

Uygulamada tazminata dört yol götürür: fesih davasında mahkeme sulhu, işletme kaynaklı feshte § 1a KSchG uyarınca teklif, tazminat anlaşması içeren ikale sözleşmesi ve § 112 Abs. 1 BetrVG uyarınca sosyal plan.

Bir sosyal plan, işletme değişikliğinin ekonomik dezavantajlarını dengeler ve tazminat öngörebilir. Şirketin satışında neyin geçerli olduğu rehberde açıklanır: Firma satıldığında tazminat (şu anda yalnızca Almanca).

§ 1a KSchG uyarınca teklif için sabit bir oran geçerlidir: çalışılan her yıl için 0,5 aylık ücret; koşullar ve yuvarlama kuralı aşağıda Fesih Koruma Kanunu bölümünde ele alınır.

Bunun dışında genel bir yasal hak yoktur. İşverenin ne zaman tazminat ödemek zorunda olmadığını (şu anda yalnızca Almanca) hak rehberi açıklar; kendi feshinizde tazminat (şu anda yalnızca Almanca) için neyin geçerli olduğunu ayrı bir yazı ele alır.

Fesih davasının, yazılı fesih bildiriminin tebliğinden itibaren üç hafta içinde iş mahkemesine ulaşmış olması gerekir (§ 4 Satz 1 KSchG). Süre dolarsa, fesih baştan itibaren hukuken geçerli sayılır (§ 7 KSchG). O noktadan sonra artık kimse tazminat müzakere etmez. Tebliğin ve sözleşmenin sona erme tarihinin nasıl belirlendiğini rehber gösterir: Fesih süreleri ve ay sonuna fesih (şu anda yalnızca Almanca).

Süre içinde müzakere konumu farklıdır. 2021’de ülke genelinde iş mahkemelerinde sonuçlandırılan 165.851 fesih davasından 134.679’u mahkeme sulhuyla sona erdi (Federal İstatistik Dairesi, Fachserie 10, Reihe 2.8).

İşverenin ne kadar teklif edeceği, feshin ne kadar saldırıya açık olduğuna bağlıdır. İşletme kaynaklı bir feshte, sosyal seçimde kıdem süresi, yaş, bakım yükümlülükleri ve ağır engellilik yeterince dikkate alınmadıysa fesih sosyal açıdan haksız sayılır (§ 1 Abs. 3 KSchG).

Davranış kaynaklı bir fesihten önce ihtar verilmemiş olması da tutarı yükseltir (BAG, 10.06.2010 tarihli karar, Az. 2 AZR 541/09). İşyeri kurulunun önceden dinlenmesi olmadan her fesih geçersizdir (§ 102 Abs. 1 Satz 3 BetrVG). Fesih de ikale sözleşmesi de yazılı şekil gerektirir (§ 623 BGB).

Tazminat tutarı ve hesaplanması

Uygulamadaki genel kural, § 1a Abs. 2 KSchG’deki yasal katsayıya karşılık gelir: çalışılan her yıl için ayni ödemeler (Sachbezüge) dahil 0,5 aylık ücret (§ 10 Abs. 3 KSchG). 4.000 € brüt ücret ve on yıllık kıdemde bu 20.000 € eder. Mahkeme sulhunda yasal bir katsayı geçerli değildir. Orada tutar serbestçe müzakere edilebilir ve bu değerin üstünde veya altında olabilir.

Kıdem yıllarının nasıl sayıldığını rehber açıklar: Kıdeme göre tazminat: kaç yıldan itibaren (şu anda yalnızca Almanca). Somut olayda ulaşılabilecek aralığı ne kadar tazminat hakkınız olduğuna ilişkin yazı ele alır.

Tazminatı yükselten faktörler

Bir işveren, davanın sonucu kendisi açısından belirsizse genel kuralın ötesine geçer. Zayıf gerekçelendirilmiş fesih nedenleri, hatalı bir sosyal seçim, uzun kıdem, ileri yaş ve hızla yeniden doldurulması gereken bir pozisyon müzakereyi sizin lehinize kaydırır.

Özel fesih koruması daha ağır basar. Hamilelik döneminde ve doğumdan sonra en az dört ay boyunca fesih yasaktır (§ 17 Abs. 1 MuSchG). Ağır engelli kişilerde Entegrasyon Dairesi’nin (Integrationsamt) önceden onayı gerekir (§ 168 SGB IX); işyeri kurulu üyeleri görev süreleri boyunca süreli fesihle işten çıkarılamaz (§ 15 Abs. 1 KSchG).

Tazminatı düşüren faktörler

Kısa kıdemde, düzgün gerekçelendirilmiş ve şekil bakımından hatasız bir fesihte, kanıtlanabilir kusurlu davranışta veya işletmenin ekonomik açıdan sıkıntılı durumunda tazminat daha düşük kalır. Kaçırılmış dava süresi tutarı düşüren bir etken değildir, müzakereyi sona erdirir. Üç hafta dolduktan sonra işveren artık hiçbir dava riski taşımaz ve böylece ödeme için her türlü gerekçe ortadan kalkar.

Fesih Koruma Kanunu tazminat konusunda ne düzenler?

Fesih Koruma Kanunu genel bir tazminat hakkı öngörmez. Tazminatı esas olarak iki noktada düzenler: § 1a ile §§ 9, 10 KSchG’de. İkisi de iş ilişkisinin kesintisiz olarak altı aydan uzun sürmüş olmasını (§ 1 Abs. 1 KSchG) ve işletmenin kural olarak on kişiden fazla çalışan istihdam etmesini (§ 23 Abs. 1 KSchG) şart koşar.

§ 1a KSchG işletme kaynaklı feshi ilgilendirir: işveren tazminatı fesih yazısında teklif eder ve bunu dava süresini geçirmenize bağlar. Tutar sabittir: yılda 0,5 aylık ücret; altı aydan uzun bir süre tam yıla yuvarlanır (§ 1a Abs. 2 KSchG). Dava açan kişi, davayı sonradan geri çekse bile bu hakkı kaybeder (BAG, 13.12.2007 tarihli karar, Az. 2 AZR 971/06).

§ 9 Abs. 1 KSchG uyarınca, fesih geçersizse ama iş ilişkisinin sürdürülmesi çalışandan beklenemiyorsa, iş mahkemesi talep üzerine iş ilişkisini sona erdirir ve bir tazminat belirler. Üst sınır on iki aylık ücret, 50 yaş ve 15 hizmet yılından itibaren on beş, 55 yaş ve 20 hizmet yılından itibaren on sekiz aylık ücrettir (§ 10 Abs. 1, Abs. 2 KSchG). Yükseltilmiş sınırlar yasal emeklilik yaşından (Regelaltersgrenze) itibaren uygulanmaz. Belirleyici olan, sona erdirme sırasındaki yaşınızdır (§ 10 Abs. 2 Satz 2 KSchG). Ayrıntılar için bkz. rehber Fesih Koruma Kanunu ve tazminat ayrıntılarıyla (şu anda yalnızca Almanca).

Tazminat, vergi ve işsizlik parası

Tazminat gelir vergisine tabidir. Kaybedilen gelirler için tazminat sayılır (§ 24 Nr. 1 Buchstabe a EStG). İşin kaybını dengelediği ve geçmişe dönük bir ücreti karşılamadığı sürece sosyal sigorta primleri doğmaz (§ 14 Abs. 1 SGB IV). Ocak 2025’ten bu yana işveren, ücret vergisi kesintisinde beşte bir kuralını artık uygulamaz.

2025’ten bu yana beşte bir kuralı

§ 34 Abs. 1 ile Abs. 2 Nr. 2 EStG birlikte değişmeden yürürlükte kalır, ancak artık yalnızca tarh işleminde devreye girer. İndirimli vergilendirmeyi gelir vergisi beyannamesi üzerinden talep edersiniz.

Ödeme sırasında işveren önce ücret vergisinin tamamını keser; farkı tarhtan sonra vergi dairesi iade eder. Ödeme beyannamede tazminat olarak kayıtlı değilse bu avantaj ortadan kalkar.

Bekleme süresi ve hakkın askıya alınması

İşsizlik parasının tutarına tazminat mahsup edilmez. Ancak ödemenin başlangıcını erteleyebilir: iş ilişkisi işverenin olağan fesih bildirim süresine uyulmadan sona ererse, bu süreye uyulsaydı sona ereceği güne kadar, en fazla bir yıl, hak askıda kalır (§ 158 Abs. 1, Abs. 2 SGB III).

Bundan ayrı tutulması gereken bekleme süresidir. İş ilişkisini önemli bir neden olmaksızın kendisi sona erdiren kişi, örneğin bir ikale sözleşmesiyle, on iki hafta bekleme süresi alır. İş ilişkisi zaten altı hafta içinde sona erecek olsaydı üç haftaya, özel bir zorluk durumunda altı haftaya iner (§ 159 Abs. 3 SGB III).

Bir işveren feshinin sadece kabul edilmesi, bir tazminat kabul edilse bile bekleme süresine yol açmaz. Aynısı, İş Ajansı’nın § 159 SGB III’e ilişkin uygulama talimatlarına göre, önceden sigortaya aykırı bir davranış bulunmayan iş mahkemesi sulhu için de geçerlidir.

§ 159 SGB III’e ilişkin ayrıntıları rehber açıklar: İşsizlik parasında bekleme süresi.

İş hukukuna ilişkin diğer bilgiler

Bu konular da ilginizi çekebilir:

• Fesih davası
• Fesih bildirimi aldınız
• İkale sözleşmesinin incelenmesi
• Tazminat hakkı (şu anda yalnızca Almanca)
• Ay sonuna fesih (şu anda yalnızca Almanca)
• Kıdeme göre tazminat (şu anda yalnızca Almanca)
• Tazminat nedir? (şu anda yalnızca Almanca)
• Fesih Koruma Kanunu ve tazminat (şu anda yalnızca Almanca)
• Firma satıldığında (şu anda yalnızca Almanca)
• Kendi feshinizde tazminat (şu anda yalnızca Almanca)