Kiedy powstaje prawo do ekwiwalentu za urlop?
Zgodnie z § 7 ust. 4 BUrlG urlop, którego z powodu zakończenia stosunku pracy nie można już udzielić w całości lub w części, podlega ekwiwalentowi pieniężnemu. Roszczenie powstaje zatem z mocy prawa z chwilą zakończenia stosunku pracy; osobny wniosek nie jest wymagany.
Nie ma znaczenia, czy wypowiedzenia dokonał pracodawca, czy pracownik. Wypowiedzenie bez zachowania okresu wypowiedzenia i porozumienie stron również nie wpływają na to roszczenie.
Ustawowy minimalny urlop wynosi według § 3 ust. 1 BUrlG 24 dni robocze w roku. Dniami roboczymi są według § 3 ust. 2 BUrlG wszystkie dni kalendarzowe z wyjątkiem niedziel i ustawowych dni świątecznych, co przy pięciodniowym tygodniu pracy daje 20 dni roboczych. Umowy o pracę lub układy zbiorowe często przewidują więcej.
Pełny urlop roczny nabywasz według § 4 BUrlG dopiero po sześciu miesiącach istnienia stosunku pracy. Jeśli następnie odchodzisz w pierwszej połowie roku kalendarzowego, § 5 ust. 1 lit. c BUrlG skraca roszczenie do jednej dwunastej za każdy pełny miesiąc zatrudnienia. Przy odejściu w drugiej połowie roku pozostaje pełny urlop roczny.
Przepadek urlopu i przedawnienie ekwiwalentu
TSUE orzekł 06.11.2018 r. w sprawach C-619/16 i C-684/16, że urlop przepada tylko wtedy, gdy pracodawca wcześniej umożliwił pracownikowi jego wykorzystanie. Musi w tym celu wezwać pracownika i w porę wskazać na grożący przepadek.
Federalny Sąd Pracy (BAG) przeniósł ten wymóg do prawa niemieckiego wyrokiem z 19.02.2019 r., sygn. 9 AZR 541/15. Bez wezwania i wskazania urlop nie przepada ani na koniec roku według § 7 ust. 3 zdanie 1 BUrlG, ani w pierwszych trzech miesiącach roku następnego według § 7 ust. 3 zdanie 3 BUrlG.
Przy nieprzerwanej niezdolności do pracy obowiązuje okres przeniesienia wynoszący 15 miesięcy od zakończenia roku urlopowego. Jeśli pracownik w roku urlopowym przed rozpoczęciem choroby jeszcze pracował, roszczenie wygasa po upływie tego terminu tylko wtedy, gdy pracodawca w porę wypełnił swoje obowiązki współdziałania (BAG, wyrok z 20.12.2022 r., sygn. 9 AZR 245/19).
Jeśli natomiast pracownik był niezdolny do pracy przez cały rok urlopowy, roszczenie wygasa po 15 miesiącach nawet wtedy, gdy pracodawca nigdy nie wskazał na przepadek. Wskazanie i tak nie umożliwiłoby wykorzystania urlopu.
Roszczenie o ekwiwalent przedawnia się według § 195 BGB w ciągu trzech lat. Termin ten rozpoczyna się co do zasady z końcem roku, w którym stosunek pracy prawnie się kończy. To, czy pracodawca wcześniej wypełnił swoje obowiązki współdziałania, nie ma na to wpływu (BAG, wyrok z 31.01.2023 r., sygn. 9 AZR 456/20).
Obliczenie ekwiwalentu za urlop
Wysokość ekwiwalentu wynika z obliczenia wynagrodzenia urlopowego według § 11 BUrlG. Decydujące znaczenie ma okres referencyjny, skład wynagrodzenia i liczba niewykorzystanych dni urlopu.
Podstawa obliczenia według § 11 BUrlG
Ekwiwalent za dzień urlopu ustala się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z pracy z ostatnich 13 tygodni (§ 11 ust. 1 BUrlG), przy czym przy ekwiwalencie okres ten liczy się od zakończenia stosunku pracy. Do obliczenia wlicza się bieżące wynagrodzenie brutto wraz z regularnymi dodatkami i prowizjami.
Wynagrodzenie wypłacane dodatkowo za nadgodziny pozostaje według § 11 ust. 1 zdanie 1 BUrlG poza obliczeniem. Liczy się ono tylko wtedy, gdy dodatkowa praca trwale zmieniła umownie należny czas pracy i stała się tym samym regularnym czasem pracy.
Podwyżka wynagrodzenia w okresie obliczeniowym wlicza się do ekwiwalentu według § 11 ust. 1 zdanie 2 BUrlG, o ile nie ma ona charakteru wyłącznie przejściowego. Jednorazowy dodatek nie jest brany pod uwagę.
Urlop częściowy i obliczenie proporcjonalne
Jeśli po spełnieniu okresu wyczekiwania odchodzisz w pierwszej połowie roku kalendarzowego, przysługuje Ci według § 5 ust. 1 lit. c BUrlG jedna dwunasta urlopu rocznego za każdy pełny miesiąc zatrudnienia. Jeśli stosunek pracy kończy się w drugiej połowie roku, pozostaje pełny urlop roczny.
Ogólnie sformułowana klauzula rozliczeniowa lub kończąca spór w porozumieniu stron według orzecznictwa BAG co do zasady obejmuje również ekwiwalent za urlop (wyrok z 14.05.2013 r., sygn. 9 AZR 844/11). Wyłącz to roszczenie wyraźnie w treści umowy.
Ekwiwalent za urlop przy chorobie i zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy
Dwie sytuacje regularnie prowadzą do sporów o ekwiwalent za urlop: zakończenie stosunku pracy w trakcie niezdolności do pracy oraz zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy po wypowiedzeniu.
Ekwiwalent przy niezdolności do pracy
Jeśli w chwili zakończenia stosunku pracy jesteś niezdolny do pracy z powodu choroby, roszczenie o ekwiwalent według § 7 ust. 4 BUrlG pozostaje. Spełnienie przez zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy jest wykluczone, ponieważ podczas niezdolności do pracy i tak jesteś zwolniony z obowiązku pracy. Urlop wypłacany jest w pieniądzu.
Przy długiej chorobie roszczenia kumulują się za kilka lat urlopowych, jeśli pracodawca nie wypełnił swoich obowiązków współdziałania i urlop dlatego nie przepadł według § 7 ust. 3 BUrlG.
Zaliczenie urlopu na poczet zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy
Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy spełnia roszczenie urlopowe tylko wtedy, gdy pracodawca jednoznacznie i nieodwołalnie zwalnia Cię z obowiązku pracy i przy tym oświadcza, że zwolnienie służy urlopowi. Musi on ponadto wypłacić wynagrodzenie urlopowe przed rozpoczęciem urlopu lub bezwarunkowo przyrzec jego wypłatę (BAG, wyrok z 25.08.2020 r., sygn. 9 AZR 612/19).
Samo zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy bez oświadczenia o zaliczeniu nie wystarcza. Roszczenie o ekwiwalent pozostaje wówczas w pełnej wysokości.
Dalsze informacje o prawie pracy
Te tematy mogą Cię również zainteresować:
Niniejsze informacje nie stanowią porady prawnej w konkretnej sprawie.
