Krótka odpowiedź: kto sam wypowiada umowę, ten z reguły nie dostaje odprawy
Szkoda jest podwójna. Obok brakującej odprawy po wypowiedzeniu przez pracownika regularnie następuje 12 tygodniowa karencja przy zasiłku dla bezrobotnych (§ 159 ust. 1 zdanie 2 pkt 1, ust. 3 SGB III). Kiedy pracodawcy w ogóle muszą płacić, wyjaśnia poradnik Anspruch auf Abfindung (obecnie dostępny tylko po niemiecku).
Najważniejsze w skrócie
- Brak ustawowego roszczenia: kto sam wypowiada umowę, ten z reguły nie otrzymuje odprawy od pracodawcy.
- Do tego dochodzi karencja: 12 tygodni bez zasiłku dla bezrobotnych (§ 159 SGB III), jeśli nie ma ważnego powodu.
- Wyjątki: klauzule o odprawie w umowie o pracę, układzie zbiorowym lub planie socjalnym, roszczenie odszkodowawcze na podstawie § 628 ust. 2 BGB, klauzula sprinterska w porozumieniu stron.
- Lepsza droga: wynegocjować porozumienie stron, zanim samemu złoży się jakiekolwiek oświadczenie, albo poczekać na wypowiedzenie ze strony pracodawcy.
Dlaczego pracodawca nie płaci przy wypowiedzeniu przez pracownika
Odprawa wykupuje od pracodawcy ryzyko procesu. Jeśli sam wypowiada umowę, grozi mu pozew o ochronę przed zwolnieniem, na końcu którego sąd pracy może zgodnie z §§ 9, 10 KSchG rozwiązać stosunek pracy za zapłatą odprawy. To ryzyko odsuwa on pieniędzmi.
Przy wypowiedzeniu przez pracownika tego ryzyka nie ma. Stosunek pracy kończy się bez procesu, nie ma niczego do wykupienia, więc bez szczególnego powodu pracodawca też nic nie płaci.
Wyjątki znajdują się w dokumentach umownych. Umowa o pracę, układ zbiorowy, porozumienie zakładowe lub plan socjalny mogą przewidywać odprawę także przy wypowiedzeniu przez pracownika; te dokumenty należy przejrzeć, zanim podpisze się jakiekolwiek oświadczenie. Najdroższym błędem w tej sytuacji jest wypowiedzenie przed konsultacją: z chwilą doręczenia oświadczenia pozycja negocjacyjna jest wyczerpana.
Druga szkoda: 12 tygodni karencji przy zasiłku dla bezrobotnych
Kto rozwiązuje swój stosunek pracy i przez to umyślnie lub przez rażące niedbalstwo doprowadza do własnego bezrobocia, ten otrzymuje karencję z powodu porzucenia pracy, o ile nie ma ważnego powodu (§ 159 ust. 1 zdanie 2 pkt 1 SGB III). Wypowiedzenie przez pracownika jest standardowym przypadkiem tego przepisu.
Karencja trwa 12 tygodni (§ 159 ust. 3 SGB III). Przypadki skrócenia wyjaśnia poradnik o karencji.
Ważny powód zapobiega karencji, na przykład udokumentowane kolejne miejsce pracy. Jakie powody uznaje urząd pracy i jak karencja zmienia roszczenie, wyjaśnia poradnik Okres karencji w zasiłku dla bezrobotnych.
Porównanie trzech dróg do odprawy
Mimo chęci odejścia trzy drogi prowadzą do odprawy. Tabela pokazuje warunek, atut i ryzyko każdej drogi; kolejne rozdziały wyjaśniają szczegóły.
| Droga | Warunek | Atut | Ryzyko | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|---|
| Wynegocjować porozumienie stron | Jeszcze nie złożono własnego wypowiedzenia, pracodawca się zgadza | Ochrona przed zwolnieniem, koszty wdrożenia następcy, cichy odejście | Karencja przy niesprawdzonej umowie | Swoboda umów, negocjacje |
| Poczekać na wypowiedzenie pracodawcy | Pracodawca wypowiada, pozew możliwy w ciągu 3 tygodni | Ryzyko procesu po stronie pracodawcy, oferta na podstawie § 1a KSchG, rozwiązanie przez sąd | Niepewny czas oczekiwania, sprowokowane złe zachowanie wywołuje własną karencję | § 1a, §§ 9, 10 KSchG |
| Natychmiastowe wypowiedzenie z ważnego powodu | Zachowanie pracodawcy naruszające umowę o wadze ważnego powodu, oświadczenie w ciągu 2 tygodni | Odszkodowanie, ewentualnie wraz z odprawą na podstawie §§ 9, 10 KSchG | Wysoka bariera, ciężar dowodu po stronie pracownika | § 628 ust. 2, § 626 BGB |
Droga 1: wynegocjować porozumienie stron zamiast wypowiadać umowę
Kto chce wypowiedzieć umowę i mimo to otrzymać odprawę, proponuje pracodawcy porozumienie stron z odprawą, zanim sam złoży wypowiedzenie. Cel pozostaje osiągalny: stosunek pracy kończy się w wybranym terminie, ale za pieniądze.
Po własnym wypowiedzeniu ta negocjacja jest zakończona. Pracodawca ma wtedy już to, za co musiałby zapłacić w porozumieniu stron: koniec umowy w ustalonym terminie.
Jako atut służą ochrona przed zwolnieniem, koszty wdrożenia następcy oraz interes pracodawcy w cichym odejściu. Co ostatecznie zostanie wypłacone, zależy od stażu pracy i sytuacji negocjacyjnej; punkty odniesienia daje poradnik jaka odprawa Ci przysługuje.
Porozumienie stron może samo wywołać karencję. Dlatego nie podpisuj żadnego projektu bez sprawdzenia; na co przy tym zwrócić uwagę, opisuje Sprawdzenie porozumienia stron.
Droga 2: poczekać na wypowiedzenie ze strony pracodawcy
Kto czeka na wypowiedzenie pracodawcy, zachowuje wszystkie atuty. Przeciwko wypowiedzeniu może w ciągu 3 tygodni wnieść pozew o ochronę przed zwolnieniem (§ 4 KSchG), a dopiero to ryzyko procesu wywołuje gotowość do zapłaty, z której powstają odprawy. Przegląd wszystkich dróg po wypowiedzeniu przez pracodawcę daje poradnik Odprawa po zwolnieniu.
Przy zwolnieniu z przyczyn zakładowych pracodawca może zaproponować w piśmie wypowiadającym odprawę na podstawie § 1a KSchG: 0,5 miesięcznego wynagrodzenia za każdy rok zatrudnienia, jeśli pracownik pozwoli upłynąć terminowi na wniesienie pozwu. Okresy dłuższe niż 6 miesięcy zaokrągla się w górę do pełnego roku.
Jeśli sąd pracy rozwiązuje stosunek pracy z powodu społecznie nieuzasadnionego wypowiedzenia i niemożliwej do przyjęcia kontynuacji na wniosek pracownika, ustala odprawę na podstawie §§ 9, 10 KSchG. Górna granica wynosi 12 miesięcznych wynagrodzeń, 15 od 50 roku życia i 15 lat stażu, 18 od 55 roku życia i 20 lat stażu.
Tutaj potrzebne jest też ostrzeżenie. Kto prowokuje wypowiedzenie zachowaniem naruszającym umowę, ten również ryzykuje skutki karencji; taką strategię należy sprawdzić u adwokata przed pierwszym krokiem.
Droga 3: natychmiastowe wypowiedzenie przez pracownika z odszkodowaniem na podstawie § 628 ust. 2 BGB
§ 628 ust. 2 BGB jako ustawowa podstawa roszczenia wiąże się bezpośrednio z wypowiedzeniem przez pracownika. Jeśli pracodawca wywołuje wypowiedzenie zachowaniem naruszającym umowę, na przykład znaczną zaległością w wypłacie wynagrodzenia lub poważnymi naruszeniami obowiązków, musi naprawić szkodę powstałą przez zakończenie stosunku pracy.
Przesłanki są wąskie. Zachowanie pracodawcy musi mieć wagę ważnego powodu w rozumieniu § 626 ust. 1 BGB, a natychmiastowe wypowiedzenie musi zostać złożone w ciągu 2 tygodni od powzięcia wiadomości o decydujących faktach (§ 626 ust. 2 BGB).
Zakres roszczenia ustalił Federalny Sąd Pracy. Zgodnie z wyrokiem BAG z 26.07.2001, sygn. 8 AZR 739/00, odszkodowanie obejmuje utratę zarobku do końca fikcyjnego okresu zwykłego wypowiedzenia; może do tego dojść odpowiednia odprawa na podstawie §§ 9, 10 KSchG za utratę ochrony przed zwolnieniem. Tę linię orzeczniczą BAG potwierdził wyrokiem z 22.04.2004, sygn. 8 AZR 269/03.
Bariera jest wysoka. Ciężar dowodu zachowania pracodawcy naruszającego umowę spoczywa na pracowniku, a bez tego dowodu roszczenie upada, podczas gdy działa reguła karencji z § 159 SGB III. Dlatego nigdy nie składaj natychmiastowego wypowiedzenia bez wcześniejszej konsultacji prawnej.
Przypadek szczególny: premia sprinterska i klauzula turbo
W porozumieniach stron i sytuacjach planu socjalnego często umawia się klauzulę sprinterską lub turbo (Sprinterklausel, Turboklausel). Pozwala ona pracownikowi odejść przed uzgodnionym terminem końcowym i w zamian podwyższa odprawę, zazwyczaj o całość lub część zaoszczędzonego wynagrodzenia za pozostały okres.
To jedyny przypadek, w którym własne oświadczenie o wypowiedzeniu przynosi pieniądze. Bez pisemnej podstawy umownej roszczenie nie istnieje, a jego wykonanie również musi zostać oświadczone na piśmie.
Kto korzysta z klauzuli bez tego, by od razu następowało nowe miejsce pracy, ten nadal ponosi ryzyko karencji w zasiłku dla bezrobotnych.
Lista kontrolna: co sprawdzić, zanim wypowiesz umowę
Sześć punktów należy wyjaśnić, zanim złożysz jakiekolwiek oświadczenie.
- Przejrzyj umowę o pracę, układ zbiorowy i plan socjalny pod kątem klauzul o odprawie.
- Zanim wypowiesz umowę, uzyskaj pisemne potwierdzenie kolejnego miejsca pracy.
- Udokumentuj zachowanie pracodawcy naruszające umowę datami, kwotami i świadkami.
- Zaproponuj pracodawcy jako alternatywę porozumienie stron z odprawą.
- Wyjaśnij ryzyko karencji dla Twojego konkretnego przypadku.
- Zasięgnij bezpłatnej wstępnej oceny, zanim cokolwiek podpiszesz.
